زیر سقف آسمان

زیر سقف آسمان مقام یک جست وجوگر است.

نوگروی دینی: تأملات جامعه‌شناسانه در باب گرایش‌های نوین دین ی

سرآغاز: به دعوت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی در تاریخ بیست و هشتم دی ماه 1390 درباره‌ی «نوگروی» سخن گفتم. شاید در آینده مجالی باشد تا متن سخن‌رانی را به‌صورت تکمیل شده منتشر کنم. اما صرفاً برای ثبت مطلب در وبلاگ زیر سقف آسمان متن گزارش این سخن‌رانی را به نقل از خبرگزاری ایکنا –که به‌تر از بقیه‌ی خبرگزاری‌ها گزارش کرده است- تقدیم می‌کنم و آن‌قدر وضع گزارش‌ها خراب است که از ایکنا به‌خاطر دقت‌ بیش‌تر اش سپاس‌گزاری می‌نمایم. با این‌همه برخی نکات در گزارش افتاده است. من متن را ویرایش نکرده‌ام و فقط در یک مورد یک غلط تایپی را با قلاب تصحیح کرده‌ام و یک مورد نیز در قلاب خطای دیگری را یادآوری کرده‌ام. در آغاز سخن‌رانی فرق دو مفهوم «نوگروی» و «نوگرایی» را توضیح داده‌ام که در این گزارش نیامده است. هم‌چنین نقد من به سازمان‌ها و نیروهای دینی ذی‌مدخل به‌ویژه صدا و سیما، در گزارش نیامده است. نکات متعدد دیگری هم هست که باید بعدها خود ام اضافه کنم؛ از مباحث ساده‌ای مثل فرق مفاهیم «نوگرونده» و «نوگرویده» گرفته تا مباحث مهم‌تر. در ضمن من نگفته‌ام که طرف‌داران عرفان‌های نوظهور «قربانی» ‌اند بل‌که گفته‌ام روایت رسمی می‌گوید این‌ها منحرف‌اند. سخن من این بود که من لزوما به این جریان‌ها آسیب‌شناسانه نگاه نمی‌کنم اما اگر بخواهم آسیب‌شناسانه هم نگاه بکنم دیدگاه آسیب‌شناختی‌ام آنان را «قربانی» می‌داند نه «منحرف»؛ قربانی بحران جامعه‌پذیری دینی و ناکارآمدی سازمان‌های دینی و حکومت دینی و کلیه‌ی نیروهایی که متکفل تعلیم و تربیت و رواج فرهنگ دینی بوده‌اند –از جمله صدا و سیما و آموزش و پرورش و غیره. متأسفانه من تا حالا گزارش دقیقی از هیچ‌یک از سخن‌رانی‌ها ندیده‌ام و این نوع خبررسانی
خبرگزاری‌های ایرانی هیچ خوب نیست.
محض تذکر یادآوری می‌کنم که تعبیر «عنوان کرد» که در این گزارش نیز به‌کار رفته، غلط زشت و آزار دهنده‌ای است و باید به‌جای آن بگوییم «بیان کرد». فعلی که برای «عنوان» به‌کار می‌رود «کردن» نیست بل‌که «دادن» است. به‌عبارت دیگر، عنوان نمی‌کنند بل‌که عنوان می‌دهند. عنوان دادن هم برای موارد خاصی قابل کاربرد است: مثلا جایی که قرار است به کسی لقبی بدهند یا برای مطلبی عنوانی بگذارند یا تیتر خبری را احیانا انتخاب کنند.

«محدثی تأكيد كرد:

ضرورت انجام مطالعات پژوهشی و كاربردی در پيش‌نيازهای نوگروی دينی

گروه انديشه: در كشور ما با وجود هزينه‌های بسيار برای تبليغ دينی در قالب‌های مختلف، كار پژوهشی و علمی برای شناخت شرايط، پيش‌نيازها و فرآيند تكوينی برای ايجاد زمينه و آمادگی برای ديندار كردن افراد صورت نگرفته است.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) در چارچوب سلسله‌نشست‌های تخصصی بررسی جنبش‌های نوپديد دينی و عرفانی، نشست تخصصی «نوگرویِ دينی» با زيرعنوان تأملات جامعه‌شناسانه در باب گرايش‌های نوين دينی، بعد از ظهر امروز 28 دی‌ماه با سخنرانی حسن محدثی، عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد تهران مركز در اين پژوهشگاه برگزار شد.
بنابر اين گزارش، محدثی در اين نشست با بيان اين كه در ايران به مطالعات پژوهشی و كاربردی در زمينه نوگروی دينی كمتر پرداخته شده است، اظهار كرد: در كشور ما در طول اين چند دهه، با وجود هزينه‌های بسيار برای تبليغ دينی در قالب‌های مختلف، كار پژوهشی و علمی برای شناخت شرايط، پيش‌نيازها و فرآيند تكوينی برای ايجاد زمينه و آمادگی برای دين‌دار كردن افراد صورت نگرفته است.
وی با تأكيد بر اين‌كه ثمربخش شدن جامعه‌شناسی دينی [جامعه‌شناسی دین درست است] مستلزم انجام مطالعات دقيق كاربردی و پژوهشی است، عنوان كرد: در دنيای غرب تحقيقات ميدانی و پيمايشی گسترده‌ای درباره روند تكوين دينداری افراد صورت گرفته است. تضمين و تقويت حيات دينی در جامعه در گرو مطالعه و كارهای پژوهشی است و مسئولين و متوليان امر بايد در اين خلأهای جدی انديشه كنند.
عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد تهران مركز ادامه داد: نوگروی معادل «conversion» و به معنای دگرگونی و تحول است و نوگروی دينی به معنای تغيير در نظام اعتقادی شخص با تغيير در خود شخص ملازم است. در نوگروی دينی فرآيندی اتفاق می‌افتد كه فرد تعلق خود را به يك نظام اعتقادی از دست می‌دهد.
وی با بيان اين‌كه پيش‌نياز هر نوگروی بحران در تعلق فرد به گروه يا سازمان خاصی است، عنوان كرد: هرجا كه باوری وجود دارد، نوگروی می‌تواند در آن اتفاق بيفتد و شايع‌ترين نوگروی‌ها را در موضوعاتی چون نوگروی در نظام معرفتی و نظريه‌ها و انديشه‌ها، نوگروی در نظام ايدئولوژيك و سياسی و نوگروی در نظام اعتقادی و دينی می‌توان مشاهده كرد.
اين محقق و پژوهشگر با اظهار تأسف از خلأ مطالعات تجربی در زمينه نوگروی دينی گفت: پيش‌نياز هر نوگروی بحران در تعلق است و در يك دسته‌بندی كلی می‌توان از سه نوع تعلق سخن گفت: دسته نخست تعلقات مبتنی بر هزينه و سنجش منافع است، دسته دوم تعلقات و ارتباطات عاطفی و احساسی هستند و دسته سوم نيز تعلقات و تعهدات اخلاقی فرد به ارزش‌ها و هنجارهای گروه جديد را دربر می‌گيرند.
وی در تشريح تعلقات و تعهدات اخلاقی فرد به دو ساز و كار
خاكسارسازی و حقير كردن عضو نوگرو[نده] و نيز هويت‌بخشی به فرد، احساس تعالی و رفعت فرد و بهبود شرايط روحی، روانی و اجتماعی او اشاره كرد و افزود: وجود فرآيندها و ابزارهای خاص بازدارنده (مانند قوانين مربوط به ارتداد و تنظيم روابط مؤمنان و غيرمؤمنان در زمينه ازداوج در اسلام) در حفظ نيروهای گرويده بسيار مؤثر است.
محدثی در تبيين انواع نوگروی دينی از دو نوع نوگروی راديكال (حاد) و نوگروی غيرراديكال (ملايم) نام برد و اظهار كرد: نوگروی راديكال يا حاد به معنای خروج فرد از نظام اعتقادی خاص و ورود به نظام اعتقادی جديد است و از جمله شواهد اين نوع نوگروی در تاريخ بسيار است (از جمله گرايش مسلمانان اوليه به اسلام).
عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد تهران مركز درباره نوگروی ملايم و غيرحاد گفت: اين مفهوم بدين معناست كه در دينداری امكان تحول وجود دارد؛ انسان ديندار يك فرآيند تكوينی را می‌پيمايد و با توجه به تحقيقات انديشمندان و نيز پيشوايان دين، ايمان مراحل مختلفی داردو وگروی ملايم يا غيرحاد همان تغيير مراحل و مراتب دينداری است.
وی در تقسيمی ديگر نوگروی را به دو دسته معلل و مدلل تقسيم كرد و درباره پديده شبه‌نوگروی عنوان كرد: اين پديده در اثر برخی از مصالح، منافع و اقتضائات اتفاق می‌افتد و در آن، نه در خود فرد و نه در نظام اعتقادی او تحولی رخ نمی‌دهد و از جمله نمونه‌های اين پديده می‌توان به نوگروی متأثر از همسرگزينی و ازدواج اشاره كرد.
محدثی در بخشی از سخنان خود به وجود آمدن جريان‌های دينی و عرفانی نوظهور را ناشی از بحران جامعه‌پذيری دينی و تضعيف تعلق دينی افراد دانست و تصريح كرد: در نگاه رسمی امروز عرفان‌های نوظهور انحراف و گروندگان بدان‌ها منحرفند؛ اما واقعيت آن است كه اين انسان‌ها نه منحرف، بلكه قربانی بحران جامعه‌پذيری دينی شده و به عبارتی نظام دينی جامعه نتوانسته است تا پاسخ‌گوی نيازهای آنان باشد.
وی افزود: اين قربانيان كه اغلب از نسل جوان هستند، به دنبال امكان فرصتی برای حل مسائل خود هستند و اين بدان معناست كه ما در حل بحران‌های آنان موفق نبوده‌ايم. صرف وجود و تنوع جنبش‌های نوظهور حاكی از آن است كه نيروهای متكفل نظام دينی نتوانسته‌اند جامعه‌پذيری دينی موفقی در تغذيه معنوی جوانان داشته باشند.»

Advertisements

No comments yet»

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: